Alev Lytle Croutier

Alev Lytle Croutier

Alev Lytle Croutier, Osmanlı-Türk kültürel mirası ile Batı dünyası arasında köprü kuran, yaşamöyküsü ile tarihsel araştırmayı iç içe geçiren bir yazar ve araştırmacıdır. Türkiye’de, bir zamanlar bir paşanın haremi olarak kullanılmış olan eski bir konakta dünyaya gelmiştir. Çocukluğu, Osmanlı’nın son dönemine ait anlatılar, kadın hikâyeleri ve harem yaşamına dair fısıltılarla çevrili bir ortamda geçmiştir. Kendi büyükannesi ve onun kız kardeşi de bir haremin içinde büyümüş kadınlardandır.

Croutier’nin aile geçmişi, Balkanlar’dan Anadolu’ya uzanan zorunlu göç deneyimlerini de içerir. Büyükannesi Zehra, Makedonya’da varlıklı bir ailenin kızı olarak harem geleneği içinde yetişmiş; Balkan Savaşları’nın yarattığı tehdit ortamı nedeniyle ailesiyle birlikte her şeyini geride bırakarak Anadolu’ya sığınmış ve 1906 yılında İstanbul’a yerleşmiştir. Bu kadınlar, Osmanlı’da haremlerin resmen kaldırıldığı 1909’dan önce harem hayatını yaşamış son kuşaklar arasında yer alır.

Alev Lytle Croutier, çocukluk ve gençlik yıllarını geniş aile yapısı içinde, kadınlara özgü ritüellerin, anlatıların ve gündelik pratiklerin hâlâ canlı olduğu bir çevrede geçirir. Bu ortam, onun harem kavramını egzotik ya da soyut bir imge olarak değil, kadınların hafızasında yaşayan tarihsel bir deneyim olarak algılamasını sağlar.

On sekiz yaşında Türkiye’den ayrılarak Amerika Birleşik Devletleri’ne yerleşen Croutier, uzun yıllar sonra, 1970’lerin ortalarında İstanbul’a geri döner. Bu dönüş, onun için yalnızca bir aile ziyareti değil; aynı zamanda doğduğu coğrafyaya “dışarıdan bakan” bir gözle yeniden yaklaşma sürecidir. Sanat tarihi, feminizm ve kültürel eleştiriyle donanmış bu yeni bakış açısı, onu Topkapı Sarayı’nın harem daireleriyle yüzleşmeye ve bu mekânların ardındaki kadın tarihini araştırmaya yöneltir.

Bu sorgulama sürecinin ürünü olan Harem: The World Behind the Veil, Croutier’nin kişisel aile hafızası ile tarihsel belgeleri, seyahat anlatılarını, mektupları ve görsel arşivleri bir araya getirdiği kapsamlı bir çalışmadır. Yazar, bu eserinde haremi yalnızca Doğu’ya özgü egzotik bir kurum olarak değil, farklı coğrafyalarda benzer biçimlerde ortaya çıkan, kadınların tecrit, dayanışma, iktidar ve hayatta kalma deneyimlerini barındıran tarihsel bir yapı olarak ele alır.

Alev Lytle Croutier’nin yazarlığı, kişisel geçmiş ile kolektif kadın tarihini iç içe geçirerek, “perdenin ardında” bırakılmış kadın yaşamlarını görünür kılmayı amaçlayan özgün bir anlatı hattı sunar.