Shirin Devrim

Şirin Devrim (1926–2011) Doğumu ve Ailesi 1926 yılında İstanbul’da doğan Şirin Devrim, kökleri geç Osmanlı döneminin entelektüel ve sanatsal çevrelerine uzanan seçkin bir aileden gelmektedir. Anılarına, bu güçlü entelektüel mirası vurgulayarak başlar: “İmparatorluk döneminde atalarım âlimler, askerler ve yöneticilerdi. Anne ve babamın kuşağı ve benim kuşağım ise sanatsaldı—yazarlar, ressamlar, gravür sanatçıları, müzisyenler, seramikçiler ve oyuncular” (s. 5). Devrim kendisini “İstanbul’un ayrıcalıklı sınıfına mensup bir Müslüman Türk” olarak tanımlar. Ona göre İstanbul, “iki kıtayı birleştiren tek şehir olarak, kadim tarih, sanat ve mimarinin Doğu ile Batı’nın eşsiz bir bileşimi”dir (s. 5). Bu yönüyle İstanbul, Şakir Paşa ailesinin kadınlarında görülen transkültürel kimliğin simgesidir. Anne ve Baba: Sanat ve Edebiyatın İçinde Bir Çocukluk Şirin Devrim’in annesi Fahrünnisa Zeid, Şakir Paşa ailesinin beşinci çocuğu ve dünya çapında tanınan bir ressamdır. Babası İzzet Melih, Devrim’in ifadesiyle “önemli bir edebî başarıya sahip bir yazar”dır (s. 45). Bu ortam, Devrim’in erken yaşlardan itibaren sanatla iç içe bir yaşam sürmesini sağlamıştır. Eğitim: Çok Kültürlü ve Uluslararası Bir Yolculuk Şirin Devrim, kozmopolit bir eğitim sürecinden geçmiştir. Eğitimine İstanbul’da özel derslerle başlamış, 1936 yılında—okula gitme arzusunu gerçekleştirerek—Berlin’deki Fransız Lisesi’ne (Französisches Gymnasium) kaydolmuştur. Daha sonra eğitimi Bağdat’ta devam etmiş, İstanbul’a döndüğünde Amerikan Kız Koleji’ne gitmiştir. Üniversite eğitimi için New York’taki Barnard College’da uluslararası ilişkiler okumaya başlamış; ancak gerçek tutkusunun sahne sanatları olduğunu fark ederek Yale Drama Okulu’na geçmiştir. Burada tiyatro alanında eğitim alarak oyunculuk ve yönetmenlik kariyerinin temellerini atmıştır. Amerika’da Sahneye Çıkış Şirin Devrim’in profesyonel tiyatro kariyeri, Wisconsin’deki Court Theater (Beloit)’te Gaslight oyunuyla başlamıştır. Yedi yıl sonra, 1958’de Charles Morgan’ın The River Line oyununda bir Fransız Direniş liderini canlandırmıştır. Bu rol, hayatındaki en travmatik siyasi olaylardan biriyle çakışır: Irak darbesi. Devrim bu anı şöyle anlatır: “Birkaç saat sonra, ağlamaktan gözlerim kan çanağına dönmüş, midem kusmaktan ağrırken, The River Line’ın perdesini açtık. Ama sahnede oynadığımız drama, Bağdat sokaklarında yaşanan trajedilerin yanında sönük kalıyordu.” İstanbul Şehir Tiyatroları ve Yönetmenlik İstanbul’a döndüğünde İstanbul Şehir Tiyatroları’nda oyuncu ve yönetmen olarak çalışmaya başlamış ve Türk tiyatrosunun tanınan isimlerinden biri hâline gelmiştir. 1964 yılında, Shakespeare’in doğumunun 400. yılı dolayısıyla Venedik Taciri’ni yönetmekle görevlendirilmiştir. Aynı yıl, Rockefeller Vakfı’ndan aldığı bursla on ülkeyi kapsayan dört aylık bir tiyatro araştırma gezisine çıkmıştır. Ancak mentorü ve modern Türk tiyatrosunun kurucusu Muhsin Ertuğrul’un “küçük ve kirli şehir siyaseti” nedeniyle görevden alınması üzerine, Devrim bu durumu protesto ederek tiyatrodan istifa etmiştir (s. 221). ABD’ye Dönüş ve Akademik Çalışmalar İstifasının ardından yeniden Amerika’ya dönen Şirin Devrim, Carnegie Mellon Üniversitesi’nde dört yıl boyunca drama dersleri vermiştir. Bu dönemde Stanford Repertory Theater ile çalışmış; Milwaukee Repertory Theater’da Medea ve You Can’t Take It with You gibi önemli rollerde sahneye çıkmıştır. Medea’yı oynadığı sırada, bu kez Ürdün krizi patlak vermiş ve Devrim, kardeşinin güvenliği konusunda büyük bir kaygı yaşamıştır. Sürekli Geri Dönüşler: Sahne, Siyaset ve Hayat Şirin Devrim, sonunda Türkiye’ye dönme ihtiyacı hissetmiş; İstanbul’a döndüğünde eski eşi Mişap Ofluoğlu’nun davetiyle Four in the Garden adlı Fransız komedisinde rol almıştır. Daha sonra yeniden Amerika’ya giderek Cincinnati’deki Playhouse in the Park’ta The Play Is the Thing oyununda sahneye çıkmıştır. Mirası Şirin Devrim’in yaşamı ve kariyeri, İstanbul, Bağdat, Berlin ve New York arasında gidip gelen transnasyonel bir sanat hayatı sunar. Hem Türkiye’de hem de uluslararası sahnelerde iz bırakan Devrim, yalnızca önemli bir oyuncu ve yönetmen değil; aynı zamanda siyaset, tarih ve sanatın kesişiminde konumlanan güçlü bir kadın figürdür.